Maak tijd voor Sarajevo, waar oost en west samenkomen

Sarajevo is een van de indrukwekkendste steden die ik ooit heb bezocht. Niet de mooiste, terwijl het wel heel mooi is. Niet de bekendste, terwijl dat eigenlijk wel zou moeten. Ook niet de uitbundigste, al krijg je hier heel veel liefde van de mensen. Wat bij je blijft is de geschiedenis, opgestapeld over zoveel tijdsvakken dat het voelt als meerdere steden in een. Dit zijn de dingen om te doen in Sarajevo die ik je zou laten zien, en de verhalen erachter.

Een stad in lagen

Sarajevo is door de eeuwen overheerst door veel rijken, en dat lees je terug in de straten. De sterkste sporen komen uit de Ottomaanse en de Oostenrijks-Hongaarse tijd, en die twee liggen pal naast elkaar. De geschiedenis die het hardst binnenkomt is alleen de meest recente. De oorlog in de Balkan in de jaren 90 is hier sterker voelbaar en zichtbaar dan waar ik ook ben geweest.

Sarajevo roses en Sniper Alley

De Sarajevo roses ga je pas zien als iemand je er een aanwijst. Het zijn de sporen die een granaatinslag in het wegdek sloeg, later gevuld met rode hars, op plekken waar meer dan tien mensen omkwamen. Het is geen bezienswaardigheid om af te vinken. Je komt ze gewoon tegen terwijl je loopt.

De Mesa Selimovic Boulevard stond toen bekend als Sniper Alley. Servische troepen op de berg erboven hadden vrij zicht de straat in en schoten op onschuldige mensen. Een van de meest schandalige hoofdstukken is de Sarajevo Safari, waarbij rijke westerlingen betaalden om vanaf die posities op onschuldige Bosniers te mogen schieten. Hoe triest dat is, krijg ik nauwelijks in woorden. Ik heb veel vrienden in Sarajevo, en hun eigen verhalen over die jaren zijn schrijnend, dus als het ter sprake komt luister ik meer dan ik praat.

De Tunnel of Hope

Sarajevo ligt in een kom, omringd door bergen, wat ontsnappen tijdens de belegering bijna onmogelijk maakte. De Servische troepen omsingelden de stad aan alle kanten, met een uitzondering: het vliegveld aan de zuidkant was neutrale zone. Daaronder groeven de Bosniaken een tunnel naar het vrije gebied, zodat er bevoorrading de stad in kon.

Die tunnel heet de Tunnel of Hope, ook wel de Tunnel of Life, en je kunt hem bezoeken. Op die plek staat nu een museum. Ga om te begrijpen wat de belegering dag in dag uit betekende, en ga er rustig heen.

De Latijnse Brug en Frans Ferdinand

Op een paar minuten lopen van de oude stad ligt een van de meest beladen hoeken uit de moderne Europese geschiedenis. Hier werd Frans Ferdinand vermoord door Gavrilo Princip, precies op de hoek bij de Latijnse Brug, een gebeurtenis die de Eerste Wereldoorlog in gang zette. De voetstappen staan nog in de grond op de plek waar het gebeurde. Het is een kleine stenen brug over de Miljacka, en het is vreemd om op een gewone straathoek te staan die zoveel veranderde.

Waar oost en west samenkomen, en Bascarsija

Sarajevo is divers doordat zoveel machten hun stempel drukten, en die botsing zie je het best op het punt dat Sarajevo Meeting of Cultures heet. Kijk je oostwaarts, dan lijk je in Istanbul te lopen. Draai je naar het westen, dan voelt het als Wenen.

De stad heet ook het Jeruzalem van Europa, omdat je nergens anders zo’n korte afstand hebt tussen een kerk, een moskee en een synagoge. Die harmonie van geloven naast elkaar is een van de dingen die ik hier het mooist vind.

Bascarsija is het centrale plein, volledig in Ottomaanse stijl en vol duiven. Ik zag een vrouw door de duiven overvallen worden omdat ze eten in haar hand had, dus hou je snack in je tas. Het is het oude hart van de stad, en vanaf hier loop je zo de bazaar in. Het contrast tussen de twee stijlen is een van de boeiendste dingen aan Sarajevo, alsof je meerdere steden in een hebt. En ondanks al die eeuwen bezetting is de Bosnische cultuur hier nog steeds de hoofdcultuur.

Het Yellow Fortress bij zonsondergang

De plek die dat voor mij het best laat zien is het Yellow Fortress, en meteen ook de beste plek voor zonsondergang. Het is een kleine tien minuten omhoog lopen vanaf het centrum, en het uitzicht over de stad is waanzinnig. Vanaf daar kijk je ook uit over de begraafplaats waar honderden mensen liggen die omkwamen in de Siege of Sarajevo. Je ziet de hele stad, de schoonheid en het gewicht ervan, in een beeld.

Waar je cevapi eet

Ik hou enorm van het eten hier, en cevapi is wat ik als eerste bestel. In Bosnie hoor je ook cevapcici. Het zijn kleine gegrilde stukjes vlees in worstvorm, al zijn het geen worstjes. Mijn vaste adres is Cevabdzinica Nune. Bestel de cevapi met Bosnisch brood (lepinje), uitjes, kaymak en ajvar, en een groot glas kefir erbij. Het is voedzaam, goedkoop en heel lekker.

Kom met wat tijd, een open blik en een lege maag. Plan je een grotere route door de regio, dan zie je in mijn Bosnie-gidsen hoe Sarajevo past bij de rest van het land.