Een weekend in Split: paleis, zee en oude stad

Ik kwam naar Split voor een mooie haven en een korte tussenstop voor de eilanden. In plaats daarvan zwierf ik mijn eerste avond vrolijk verdwaald rond in het pensioenhuis van een Romeinse keizer, met de was boven een cocktailbar en een bakkerij in een eeuwenoude muur. Dit is mijn lijst met de leukste dingen om te doen in Split, plus de dagtrips waardoor ik langer bleef dan gepland.

Is Split de moeite waard?

Ja, en niet alleen als tussenstop voor de ferry. Veel reizigers zien Split als de plek waar je slaapt voordat je op de boot naar Hvar stapt. Dat vind ik te kort door de bocht. Het is een echte Kroatische stad met vissers, voetbalfans en oma’s op het balkon, gebouwd rond een van de best bewaarde Romeinse monumenten die er bestaan.

Het zijn eigenlijk twee dingen in één: een stad met eigen bezienswaardigheden en eten, en de makkelijkste uitvalsbasis aan de Dalmatische kust voor eilanden, watervallen en oude stenen stadjes. Vraag je je nog af of Split de moeite waard is, geef de stad dan twee volle dagen voordat je op dagtrip gaat. Toen viel bij mij het kwartje.

Het paleis van Diocletianus: een oude stad waarin je gewoon woont

Dit maakt Split anders. Het paleis van Diocletianus is geen ruïne achter een hek. De Romeinse keizer Diocletianus liet het rond 300 na Christus bouwen als zijn pensioenverblijf, en in de eeuwen daarna is er simpelweg nooit meer iemand weggegaan. Het paleis is vandaag de oude stad van Split. Gezinnen wonen in de muren, restaurants zitten in voormalige keizerlijke zalen en je haalt je ochtendkoffie waar ooit Romeinse wachters stonden.

Het paleis heeft vier poorten, en ik loop graag elke keer door een andere naar binnen. De Gouden Poort aan de noordkant is de statigste. De Bronzen Poort aan de zuidkant komt direct uit op de waterkant. Ga binnen naar de Peristyle, de centrale binnenplaats, want daar snap je pas wat je ziet. ’s Avonds zitten de lokale bewoners met een drankje op de trappen.

Vlak naast de Peristyle staat de kathedraal van de heilige Domnius, die als mausoleum van de keizer begon. Ik klom de klokkentoren op voor het uitzicht over de rode daken en de zee. Zoek ook de ondergrondse zalen onder het paleis op. Ze zijn opvallend goed bewaard gebleven, en als je erdoorheen loopt zie je hoe groot het oorspronkelijke gebouw was.

Ga vroeg in de ochtend of laat in de avond. Midden op een zomerse dag lopen de steegjes vol, en het paleis voelt heel anders als het rustig is.

Loop over de Riva en de rest van de waterkant

De Riva is de met palmen omzoomde boulevard direct buiten de paleismuren, en de huiskamer van de stad. Iedereen komt hier uiteindelijk terecht voor een koffie, een wandeling of een uurtje mensen kijken. Het mooist vind ik het rond zonsondergang, als het licht de stenen goud kleurt en de ferries de haven in en uit glijden.

Een stukje verderop, net buiten de Gouden Poort, staat het standbeeld van Gregorius van Nin. De bronzen teen glimt van alle handen die hem voor geluk hebben aangeraakt. Ik wreef er natuurlijk ook aan.

Beklim de heuvel Marjan en dwaal door Veli Varos

Na een paar uur in de drukke oude stad voelde de heuvel Marjan als een andere wereld. Het is een bebost heuvelgebied aan de rand van Split, met paden, uitzichtpunten en stille hoekjes. Ga voor het uitzicht over de haven en de eilanden, en neem bij warm weer water mee.

Op de helling eronder ligt Veli Varos, een oude wijk met smalle stenen straatjes en een rustiger tempo dan het paleis. Ik loop er altijd doorheen op weg naar boven of beneden, en het voelt steeds als het deel van Split dat van de mensen is die er wonen.

Waar ik slaap en wat ik eet

Ik slaap het liefst binnen of vlak naast de paleismuren. In het hoogseizoen is het ’s nachts lawaaierig, dus neem oordoppen mee, maar wakker worden en meteen de oude stad in lopen is lastig te verslaan.

Voor eten zoek ik kleine konoba’s weg van de grote pleinen. De Dalmatische keuken is simpel en goed: gegrilde vis, zwarte risotto, langzaam gegaarde rund en veel olijfolie. Kroatië gebruikt de euro en bijna overal kun je pinnen, maar voor bakkerijen en kleine familiezaakjes heb ik toch altijd wat contant geld bij me.

Dagtrips vanuit Split

Hier verdient Split zijn plek op een route door Kroatië. Dit zijn de dagtrips vanuit Split waar ik mijn plannen omheen zou bouwen.

De eilanden: de ferries vertrekken uit de hoofdhaven, vlak naast de oude stad. Hvar, Brac en Vis zijn de grote drie. Hvar is het levendige eiland, met een mooi havenstadje. Brac is groter en heeft het beroemde kiezelstrand bij Bol. Vis ligt verder weg en is rustiger. Heb je maar één dag, dan zijn Hvar of Brac de makkelijkste keuzes. Vis zou ik met een overnachting doen in plaats van er doorheen te jagen. De dienstregelingen veranderen per seizoen en in de drukke maanden zit het vol, dus check de actuele tijden en boek in de zomer ruim van tevoren.

Nationaal Park Krka: dit is de watervaltrip. Het ligt ongeveer een uur landinwaarts en is een weelderig groen contrast met het droge kustgesteente. Houten paden slingeren langs watervallen en poelen. De regels over zwemmen zijn door de jaren heen veranderd, dus zoek uit wat er mag voordat je je zwemspullen inpakt.

Trogir: een klein historisch stadje op een eilandje, een korte rit van Split. Het is een makkelijke halve dag, zeker als je nog een oude stad wilt zien zonder de drukte van een grote stad.

Bij een eerste bezoek zou ik één eilanddag en één Krka-dag kiezen. Dan heb je de zee en de watervallen, en het paleis voor je avonden.

Wanneer gaan en hoe lang blijven

Ik vind het tussenseizoen het beste: laat voorjaar en vroege herfst, als de zee nog warm genoeg is voor een duik en de steegjes minder vol zijn. Juli en augustus zijn heet, druk en luider. Met drie tot vier nachten kun je de oude stad goed doen, Marjan op klimmen en twee dagtrips inplannen zonder te hollen.

Split werkt ook als springplank. Wil je na Kroatië verder naar het zuiden, dan pakken mijn gidsen over Montenegro de kust op, en wil je juist landinwaarts, dan schreef ik ook over Bosnië. Voor meer eilanden, stadjes en routes die je in dezelfde reis kunt stoppen, bekijk je mijn gidsen over Kroatië.